در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

می گویند در عالم جانوران در بین حیوانات اهلی، شتر به لحاظ مقاومتهای بی نظیر و طاقت بالقوه و راهواری و عمر طولانی و همچنین از بابت فواید دیگرش همواره در طول تاریخ بشری زبانزد و مشهور بوده است، چرا که در مقابل خشکی و گرما و سوز و سرمای بیابانها خم به ابرو نیاورده و حتی در شرایط طوفان جان پناه ساربان و کاروانیان نیز شده است. بی گمان درخت پسته نیز در عالم نبات و در بین درختان اهلی جایگاهی همانند شتر دارد زیرا درخت پسته نیز با مقاومت در برابر شرایط اقلیمی (خشکی و گرما و سوز و سرمای هوا وشوری و تلخی آب و خاک که سایر نباتات و درختان مزروع کمتر تحمل می کنند) ثمره ای بی مانند به ارمغان می آورند، ثمره ای خندان که حاصل مقاومتهای آن است. بر همین اساس پسته عالی و ممتاز و بی مانند کنونی ایران در یک استمرار تاریخی طولانی بدواً از گهواره و بستر اولیه کوهستانی سختش در خراسان به دامنه ها و جلگه ها منتقل گردیده و بعد از کاشت و مراقبت، پرورش یافته و اهلی شده است. پس از آن براساس تجارب مکرر انسانی به مناطق بیابانی و نیمه بیابانی خشک سرزمین ایران رسیده تا بالاخره جایگاه مناسب طبیعت ثانوی (اهلی شده) خویش را با رنج و تجارب انسانی و طول دوره های تاریخی بازیافته است (ابریشمی،1373).
علی رغم تمامی مزایای این محصول با ارزش که امروزه به عنوان طلای سبز شناخته شده است، این گیاه دارای مسائل و مشکلات منحصربه فرد می باشد که اکثریت به صورت ژنتیکی و ارثی هستند.
میزان تولید پسته جهان براساس آمار سازمان خواربار جهانی(FAO) 1436000 تن گزارش شده است که کشور ما با تولید بیش از 303130 تن، 69 درصد از تولید جهانی را به خود اختصاص داده و مقام نخست را در جهان دارد. از این میزان تولید طبق آمار نامه سازمان جهانی FAO در سال 2000 میلادی ایران بالاترین رقم صادرات پسته را در جهان دارا بوده است. با این میزان تولید و صادرات برنامه ریزی جهت حضور در بازارهای جهانی از اهمیت ویژه ای برای کشور برخوردار است. برای حضور بهتر در بازارهای جهان بالا بردن کیفیت و صدور محصول با کیفیت بالا از ضروریات می باشد لذا مطالعات بنیادی وکاربردی و شناختن مکانیسم های فیزیولوژیکی موثر در کیفیت از ضروریات می باشد. از مسائلی که مخصوصا در سالیان اخیر گریبانگیر باغداران بوده است پایین بودن عملکرد و کیفیت پسته می باشد. علاوه بر مسائل مربوط به آب آبیاری و کمبود آب که به نظر می رسد نقش اساسی در این مسئله ایفا نماید، عدم تعادل عناصر غذایی و تغذیه متعادل و مطلوب باغهای پسته است. ماهیت خاکهای مناطق خشک و بالا بودن املاح محلول (نمک) و کم محلول (گچ و آهک) در خاکهای مناطق پسته کاری مسئله عدم وجود تعادل در عناصر غذایی خاک و برگ مناطق پسته کاری را به اثبات می رساند. در این مناطق درختان سالیان زیادی از ذخیره عناصر غذایی خاک استفاده نموده اند بدون اینکه به جبران و جایگزینی علمی آنها توجه گردد. به طوریکه باغداران تنها به کاربرد یکی دو نمونه کود ازته و فسفره آن هم نه بر اساس اصول علمی پرداخته اند. این مسائل باعث عدم تعادل تغذیه ای در باغهای پسته شده است. آثار عدم تعادل غذایی، علاوه بر کاهش عملکرد کمی و کیفی پسته به صورت علائم مختلفی مانند حاشیه سوختگی و زردی برگها، ریز برگی یا قرمزی و لکه پوست استخوانی مشهود است و روز به روز نیز این مسائل و مشکلات ابعاد جدید تری به خود می گیرد.
2-2- تاریخچه و منشاء
محمدبن جریر طبری (قرن سوم هــ . ق) مبدأ پیدایش پسته را همزمان با استقرار آدم در کره زمین نقل کرده است. در مورد مبدأ اصلی درختان پسته در منابع متأخر اظهار نظرهای متفاوتی شده است. در این منابع سرزمین های بسیاری به عنوان رویشگاه اصلی اولین درختان پسته معرفی می گردد. در برخی از این منابع از سرزمین هایی با اسامی آسیای مرکزی، خاورمیانه، خاور نزدیک به عنوان مبدأ اولیه درختان پسته یاد می شود در حالی که اسامی فوق محدوده جغرافیایی کاملاً دقیقی را مشخص نمی کند (آنون، 1965).
مطابق مستندات تاریخی و موجود، چنین محدوده ای در قلمرو فرهنگی ایران بوده که در شمال شرقی آن استقرار یافته است، سرزمینی که بعدها پارت و سپس خراسان نام گرفته، رویشگاه اولیه و اصلی درختان پسته است. حد غربی دامنه رویش درختان پسته تا نواحی نیشابور و حد شرقی آن تا نواحی بلخ در دو سوی جیحون بوده است (ابریشمی، 1392). جنگل های وحشی و خودروی پسته ایران در ناحیه سرخس و مناطق جنوبی تر تا زورآباد تربت حیدریه پیشینه تاریخی دارد و تصور می شود که درخت پسته حدود 3 تا 4 هزار سال قبل در ایران اهلی شده و مورد کشت و کار قرار گرفته است و پس از ایران به سایر نقاط جهان و بخصوص به کشورهای اطراف دریای مدیترانه منتقل شده است. کلمه لاتین Pistachio که از اسم فارسی پسته (Piste یا Peste) گرفته شده است گویای این مطالب است (ابریشمی، 1392).
کارادووو (دانشمند فرانسوی) می گوید پسته بومی ایران، عربستان و سوریه است (کارادووو، 1359). در دایره المعارف بریتانیکا پسته بومی ایران معرفی شده است و در دایره المعارف آمریکانا از آسیای غربی به عنوان منشاء درخت پسته یاد شده است (ابریشمی،1373).
نویسندگان ایرانی نیز در باب مبدأ پسته اظهار نظرهای متفاوتی دارند. برخی سابقه پسته را در ایران 4000 سال دانسته (مجله بانک کشاورزی،1343) برخی موطن اصلی آن را حدود افغانستان و ایران و ترکیه می دانند (داک،1989) و بعضی انتقال آن را (از کشورهای آسیایی مزبور) به اروپا مقارن با تولد مسیح دانسته اند (شیبانی،1370). عده ای هم سابقه پسته را در ایران 5000 سال و در قزوین 1600 سال و در اردکان 300 سال نوشته اند و می گویند در 1200 سال قبل پسته از ایران توسط اعراب به ایتالیا برده شده است (شاه علایی،1330).
به نظر می رسد که در حدود قرن دوازدهم هـ .ق تا اوایل قرن سیزدهم درخت پسته در استان کرمان مورد توجه قرار گرفته و این استان جزء مناطق پیدایش اولیه پسته نمی باشد. شاید اولین درختان پسته که منشاء باغات عظیم کنونی پسته می توان به حساب آورد در این قرن به استان کرمان منتقل شده است. بر طبق گزارشات بذر یا نهال گیاه پسته، در دوره صفویه به استان کرمان حمل شده و تکثیر گردیده است و از آن زمان تا 50 الی 60 سال گذشته باغات کوچک بطور پراکنده در استان کرمان بخصوص رفسنجان و زرند احداث شده بطوریکه تا سال 1374 حدود 224 هزار هکتار باغات پسته در استان کرمان تکثیر پیدا نموده و در همین سال حدود 67 هزار تن پسته تولید و 11000 تن به خارج صادر گردیده است. در استان اصفهان و یزد هم کشت پسته سابقه طولانی ندارد و به حدود 200 تا 250 سال قبل بر می گردد. ولی در دامغان و قزوین کشت پسته سابقه طولانی دارد (ابریشمی، 1392).
جنس Pistacia یکی از جنسهای بسیار معروف خانواده آناکاردیاسه2 می باشد (گل گلاب، 1328). نام این جنس از کلمه فارسی پسته (Peste,Piste) در زبان فارسی گرفته شده است و این بیانگر این است که منشاء این گیاه مربوط به ایران است (تاج آبادی پور، 1376؛ سبزواری، 1362؛ کارادووو، 1359؛ گل گلاب، 1328) اما وست وود3 منشاء آن را سوریه می داند (وست وود، 1376).
زهری و وایت هاوس4 منشاء احتمالی پسته را آسیای مرکزی می دانند جایی که رویشگاههای بزرگی از درختان وحشی پسته در این مناطق دیده می شود و امروزه شامل کشورهای ایران، ترکمنستان و افغانستان است (کرین،1981).
قدر مسلم آن است که شناخت اولیه انسان از پسته پس از ملاحظه درخت خودروی آن صورت گرفته است بنابراین مبدأ اولیه درختان محدوده سرزمینی است که رویشگاههای طبیعی پسته در آن واقع بوده است (بایلی، 1925 ؛ بیم باور، 1956). مطابق مستندات تاریخی موجود، چنین محدوده ای در قلمرو فرهنگی ایران بوده که در شمال شرقی آن استقرار یافته است. سرزمینی که بعدها پارت و سپس خراسان نام گرفته است رویشگاه اصلی و اولیه درختان پسته بوده است (ابریشمی،1373).
2-3- مناطق عمده پسته کاری در دنیا
در قاره آسیا به جز مناطق رویش طبیعی درختان پسته (در بخشهایی از ماوراء النهر و خراسان) و نواحی پرورش این درخت در ایران، در کشورهای سوریه، ترکیه، اردن، لبنان و فلسطین پرورش درختان پسته معمول می باشد.
در قاره اروپا کشورهای اینالیا و یونان و قبرس باغهای پسته دارند. به علاوه در دره رن فرانسه باغهای کوچک پسته احداث گردیده است و کوششهایی نیز از حدود 30 سال قبل به منظور ایجاد باغهای پسته در استرالیا به عمل آمده است.
در قاره آمریکا توسعه باغهای پسته به صورت فزاینده ای در ایالات متحده طی 14 سال اخیر اوج گرفته است و می رود که این کشور از نظر میزان تولید به پای ایران – عمده ترین و بی رقیب ترین کشور تولید کننده پسته در تمام اعصار و قرون درآید. در کشور مکزیک نیز باغهای پسته ایجاد شده که با موفقیت چندانی مواجه نبوده است (ابریشمی،1373).
کشورهای سوریه و فلسطین به دلیل دارا بودن درختان پسته شهرت زیادی دارند و شهر تاونا در ناحیه آلیپو به دلیل فراوانی درختان پسته بسیار مشهور است (اسماعیل پور، 1375؛ کرین، 1977). سوریه بعد از ایران قدیمیترین کشوری است که کاشت و پرورش درختان پسته در آن معمول می باشد (ابریشمی،1373). کیفیت میوه پسته شهر دمشق سوریه بسیار بالا و مورد توجه است (کرین، 1977).
در هند اکثر محصول از درختان وحشی و خودروی دره ها و تپه های استانهای مرزی و بلوچستان در شمال غربی این کشور به دست می آید (کرین، 1977). پسته تولید شده در افعانستان محصول جنگلهای وحشی و خودروی پسته این کشور می باشد (اسماعیل پور، 1375). کشت پسته در ترکیه به دامنه کوههای خشک و لم یزرع مناطق جنوب شرقی و غرب ترکیه مربوط می شود. مرکز اصلی پسته ترکیه در نواحی اطراف شهرهای گازی آن، تپ و اورفا می باشد. رنگ و مغز میوه پسته ترکیه و سوریه از سبزی یکنواخت تری برخوردار می باشد (کرین،1977؛ سینگ، 1995). باغهای پسته در ترکیه به صورت دیم است که به آبیاری چندانی نیاز ندارد (سینگ، 1995). پسته کاران و باغداران ترک به این درختان کود نمی دهند و کمتر به سمپاشی و مبارزه با آفات پسته می پردازند.این کم توجهی به درختان پسته در ترکیه موجب گردیده که در فاصله هر سه تا چهار سال فقط یکبار محصول نسبتا خوبی از نظر کمیت داشته باشند.بنابراین پسته این کشور از نظر مرغوبیت در حد بسیار پایینی قرار دارد.به طور معمول در ترکیه پسته را با پوست رویی (پوست نرم و سبز رنگ) آن خشک و مدتها در انبار نگهداری می کنند (ابریشمی،1373).
مراکز پسته کاری ایتالیا عمدتا در جزیره سیسیل و بیشتر در نواحی کاتانیا و جیرجنتی قرار دارد. پسته ایتالیا از نظر کیفیت و مرغوبیت به پای پسته ایران نمی رسد. از نظر اندازه کوچکتر از اقلام تجاری پسته ایران ولی از نظر رنگ مغز، سبز تر از پسته ایران است. به همین خاطر مغز پسته سیسیل را غالبا برای تزیین مواد خوراکی از جمله شیرینی و بستنی و کالباس وپنیر و… در اروپا مورد استفاده قرار می دهند (ابریشمی، 1373).
پسته های تولید شده در یونان دارای کیفیت خوب و ارزش تجاری بالا می باشند(اسماعیل پور، 1375). پسته محصول یونان از نظر کمی مشابه پسته ایتالیا می باشد.

سازمان خواروبار جهانی در آمار سالیانه خود تنها از دو کشور فوق در قاره اروپا به عنوان منابع پسته خیز یاد می کند(ابریشمی،1373).
امروزه ایالات متحده آمریکا بزرگترین رقیب پسته ایران از نظر کمی و ظاهری شده است. ارقام مختلف پسته در اوایل سال 1904میلادی از نواحی مدیترانه وارد کالیفرنیا گردید و به عنوان یک محصول جدید مورد ارزیابی قرار گرفت (اسماعیل پور،1375 ). اما ابریشمی معتقد است که سابقه کاشت اولین درختان پسته در آمریکا به سال 1854 میلادی باز می گردد (ابریشمی،1373). در سال1927از بین نهالهای تولید شده از بذور وارد شده از ایران، بهترین رقم تجاری انتخاب گردید و در سال 1957به نام رقم کرمان معرفی شد. این نوع پسته در کالیفرنیا درشت ترین محصول را می دهد و در ضمن پربارترین درخت پسته و در عین حال کم آفت ترین آن می باشد که در آمریکا شناسایی شده است (هال، 1975؛ هندریک و همکاران، 1997؛ ویزارووا، 1994؛ وایت هوس، 1957).
درختان پسته کالیفرنیا با درختان مشابه ایران از نظر ظاهری دو تفاوت دارند. نخست اینکه درختان پسته در کالیفرنیا سرسبزتر و بالنده ترند. دوم شکل داده شده به درخت است، به این ترتیب که باغبانان آمریکایی نهالهای جوان پسته را به گونه ای پرورش می دهند تا تنه درخت تناسب لازم را برای برداشت ماشینی محصول داشته باشد. در حالی که در بیشتر نقاط پسته خیز ایران مخصوصاً در استان کرمان، درختان پسته را به گونه ای تربیت می کنند تا برداشت محصول توسط نیروی انسانی به سهولت امکان پذیر باشد(ابریشمی،1373).
2-4- گیاهشناسی

  • 1
دسته بندی : پایان نامه ها

پاسخ دهید